پتروگرافی و ژئوشیمی سیه رود
منطقه مورد مطالعه از لحاظ سنگ شناسی دارای ترکیب متنوعی می باشد که برپایه مطالعه مقاطع نازک ترکیب آنها مشخص گردید. سنگهای منطقه را می توان به سه بخش کلی تقسیم کرد :
1) سنگهای آتشفشانی اکثرا با ترکیب آندزیت و گاهی بازالت، آندزی بازالت، تراکیت و داسیت تا ریوداسیت.
2) سنگهای آذرین درونی شامل گابرو، دیوریت و گرانودیوریت.
3) سنگهای آذرآواری شامل انواع توفهای اسیدی تا بازیک و توفهای کربناته.
محاسبات نورم نیز ترکیب سنگ شناختی فوق را تایید می کند. همان گونه که مشاهده می شود با قرار دادن نمونه ها در نمودارهای مجموع آلکالی در مقابل سیلیس از لی مایتره و همکاران (1989) (نمودار c1) ترکیب سنگهای آتشفشانی از ریولیت تا پیکرو بازالت یعنی از اسیدی تا اولترابازیک متغیر است. نمودار TAS مربوط به کاکس و همکاران (1979) (نمودار b1) نیز ترکیب این سنگها را از ریولیت تا بازالت نشان می دهد. طبقه بندی ژئوشیمیایی سنگهای نفوذی بر اساس نمودار اشتریکایزن (1976) (نمودار a1) نشان داده است که ترکیب سنگهای نفوذی منطقه شامل کوارتزدیوریت تا گرانودیوریت و گرانیت می باشد. البته برخی از نمونه ها در گوشه دیوریت، گابرو، آنورتوزیت قرار می گیرند و با توجه به اینکه دارای پلاژیوکلاز، پیروکسن و مقدار اندکی اولیوین هستند جزء سنگهای گابرویی می باشند.
بازالتها با بافت پورفیریک دارای فنوکریستهای کلینوپیروکسن (اوژیت و تیتانواوژیت)، پلاژیوکلاز و اولیوین (در نوع اولیوین- بازالت) و در خمیره نیز دارای کانیهای پلاژیوکلاز و پیروکسن می باشند.
پیروکسنها اغلب خودشکل هستند و برخی از آنها در اثر دگرسانی به کلریت تبدیل شده اند.
سوزنهای آلبیتی حاصل از دگرسانی albitization در برخی مقاطع دیده می شود. پلاژیوکلازها در برخی نقاط تحت تاثیر دگرسانی فیلیک به سریسیت تغییر یافته اند که با یک نیکل به رنگ خاکستری تا قهوه ای دیده می شوند. در صورت وجود اولیوین، این کانی سرپانتینیزه شده است. کانیهای اپاک نیز اغلب شامل اکسیدهای آهن است که در مقاطع به رنگ زرد تا قهوه ای دیده می شوند. این اکسیدها گاهی حاصل دگرسانی کانیهای مختلف و منشا ثانویه دارند.
بافت سنگهای آندزیتی پورفیریک تا گلومروفیریک با خمیره میکروگرانولار و گاهی میکرولیتی می باشد و در برخی موارد بافت سریت (Seriate) نیز ممکن است مشاهده گردد. کانیهای موجود در آندزیتها شامل پلاژیوکلاز، آمفیبول و مقدار کمی کوارتز بصورت فنوکریست و پلاژیوکلاز، پیروکسن ، بیوتیت، مقدار اندکی کوارتز و کانیهای اپاک در خمیره است. دانه های کوارتز به شکل بسیار ریز خمیره را تشکیل می دهند. پلاژیوکلازها به صورت فنوکریست و یکی از تشکیل دهنده های خمیره، بخش عمده سنگ را تشکیل می دهند که در برخی موارد سریسیتی شده اند تصویر3). اغلب دارای ماکل کارلسباد و پلی سنتتیک و گاهی پریکلین می باشند. پیروکسنها اغلب سدیک بوده به رنگ سبز تیره دیده می شوند. معمولا بصورت فنوکریست و گاهی در خمیره حضور دارند. برخی بلورهای پیروکسن در اثر دگرسانی به کلریت تبدیل شده اند. آمفیبول کانی فرعی را تشکیل می دهد که در برخی مقاطع به بیوتیت تبدیل شده اما حالت کشیده خود را حفظ کرده است. بیوتیت نیز از کانیهای فرعی دیگر است که می تواند اولیه و یا ثانویه (از تبدیل کانیهایی چون آمفیبول) باشد. کانیهای اپاک طبق مطالعه مقاطع صیقلی شامل هماتیت، پیریت و کالکوپیریت می باشند.
تراکی آندزیت دارای بافت پورفیریک با خمیره میکرولیتی و محتوی آلکالی فلدسپار بیشتری نسبت به آندزیت است (تصویر2). اجزاء تشکیل دهنده تراکی آندزیتها تقریبا مطابق با آندزیتها بوده درصد کانیایی آنها متفاوت است. آلکالی فلدسپار بصورت فنوکریست در سنگ حضور دارد و اغلب دچار دگرسانی فیلیک و به سریسیت تبدیل شده است. در مقطع زمینه سبز رنگ مشاهده شده با یک نیکل درحقیقت کلریت فقیر از آهن می باشد.
ترکیب تراکیت نیز تا حدودی مشابه با تراکی آندزیت بوده اما با درصد کانیهای متفاوت، تقریبا فاقد پیروکسن و مقدار پلاژیوکلاز آن نسبت به آلکالی فلدسپار بسیار کمتر است. بافت پورفیریک با خمیره میکرولیتی و گاهی هم بافت سریت از خود نشان می دهد. در برخی نقاط آلکالی فلدسپار به کانیهای رسی تبدیل شده که به علت دگرسانی فیلیک رخ داده است.
داسیتها دارای بافتمیکروگرانولار، پورفیریک با خمیره میکروگرانولار تا شیشه ای و بعضاً پورفیروکلاستیک می باشند. کانیهای اصلی در داسیتها و ریوداسیتها، کوارتز، پلاژیوکلاز و آلکالی فلدسپار هستند که تقریبا به یک نسبت در سنگ پراکنده شده اند. برخی از آنها تحت دگرسانی پروپیلیتیک واقع شده که در این حالت اپیدوت در مقطع کانی غالب را نشان می دهد و سنگ را هم در مقطع میکروسکوپی و هم با چشم غیرمسلح به رنگ سبز درمی آورد. اپیدوت از پلاژیوکلازهای غنی در Ca بوجود می آید و عمدتا در هسته های غنی در آنورتیت تشکیل می شود. گاهی در مقاطع میکروسکوپی رگه های سیلیسی آهندار دیده می شود که احتمالاً حاکی از دگرسانی سیلیسی است.
گابروها با بافت گرانولار و گاهی افیتیک شامل کانیهای اصلی پیروکسن، پلاژیوکلاز، و کانیهای فرعی اولیوین، آمفیبول، بیوتیت، کوارتز (در نوع کوارتز گابرو) ، اسفن، کلریت (حاصل دگرسانی پیروکسن) و کانیهای اپاک می باشند (تصویر4). اکثر پلاژیوکلازها دارای ماکل پلی سنتتیک می باشند. در برخی از این مقاطع دگرسانی از نوع آلبیتی شدن رخ داده که بصورت بلورهای ریزو سوزنی رشد یافته آلبیت قابل مشاهده است.
گرانودیوریت ها نیز بافت گرانولار داشته و کانیهای تشکیل دهنده آنها عبارتند است از کانیهای اصلی کوارتز، پلاژیوکلاز و آلکالی فلدسپات و کانیهای فرعی هورنبلند، بیوتیت، کلریت و کانیهای فلزی (تصویر5).
سنگهای آذرآواری نیز شامل انواع توفهای اسیدی، بازیکی، کربناته، کریستال توف و ویتریک توف می باشند که با سن ائوسن بر روی آندزیتهای کرتاسه منطقه قرار گرفته اند.
بر اساس مطالعات ژئوشیمیایی و پیاده کردن نمونه ها در دیاگرامهای مختلف، در نمودار درصد وزنی SiO2 در مقابل آلکالی ها از ایروین و باراگار (1971) سنگها عمدتاً ساب آلکالن می باشند و بر اساس نمودار مثلثی AFM، بجز چند نمونه که در محدوده تولئیتی قرار دارند اکثرا در قلمرو کالک آلکالن جای می گیرند (نمودار2). تقسیم بندی سنگهای غیرآلکالن با استفاده از نمودار درصد وزنی K2O در مقابل SiO2، از لی مایتره و همکاران (1989) و ریکوود (1989) نیز سنگهای منطقه را جزء سری کالک آلکالن پتاسیم متوسط تا بالا قرار می دهد (نمودار3).
تعیین محیط تکتونیکی
طبق داده های به دست آمده از آنالیز XRF و نیز محاسبه نورم برای نمونه های مختلف می توان به کمک دیاگرامهای گوناگون محیط تکتونیکی بازالتها و گرانیتها را تعیین کرد.
بر اساس نمودارMnO-TiO2-P2O5 از مولن (1983) بازالتهای منطقه از لحاظ تکتونیکی جزء بازالتهای کالک آلکالن جزایر قوسی و تولئیتهای جزایر قوسی و طبق نمودارهای Ti-V از شروایش (1982) و نمودارهای Ti-Zr-Sr و Ti-Zr از پیرس و کن (1973) (نمودار a4) جزء بازالتهای کالک آلکالن قرار می گیرند. بازالتهای منطقه در نمودار FeO-MgO-Al2O3 (اقتباس از پیرس و همکاران، 1977) در قلمرو بازالتهای قوس آتشفشانی و حواشی قاره ای یا همان بازالتهای کوهزایی واقع می شوند (نمودار b4).
گرانیتوئیدهای برداشت شده بر اساس نمودارهای مختلف پیرس و همکاران (1984) مانند نمودارهای Rb-(Y+Nb) ، Rb-(Yb+Ta)، Nb-Y ، Ta-Yb و عناصر کمیاب برحسب درصد وزنی سیلیس جزء گرانیتهای قوس آتشفشانی (VAG) و همزمان با برخورد (Syn-COLG) قرار می گیرند (نمودار5). در نمودارهای FeO به MgO و FeO+MgO به CaO از مانیار و پیکولی (1984) در قلمرو مرتبط با گرانیتهای کوهزایی واقع می شوند.
دیاگرام شاند برای تفکیک گرانیتوئیدهای مختلف از یکدیگر (مانیار و پیکولی، 1989)، نشان می دهد که اغلب نمونه های گرانیتوئیدی منطقه مورد مطالعه پرآلومین هستند.
بدین ترتیب نمونه های سنگی منطقه (بازالتی و گرانیتی) همگی از یک ماگمای واحد به وجود آمده اند که قسمتی از آن سریع سرد شده ، به سطح آمده، در آنجا تفریق حاصل کرده و سنگهای آذرین خروجی از بازالت تا ریولیت را بوجود آورده است و بخش دیگر ماگما در چمبر ماگمایی باقی مانده، آرام آرام شرد شده و سنگهای آذرین درونی را تشکیل داده است.
|
+| نوشته شده توسط
آرازجوانی در سه شنبه دهم اردیبهشت 1387
|
